چنان كه چشمهء نعمان نيز كه به عرفات مىرسيد ، همين وضعيت را داشت . اين چشمه از پايين كوه كرا نشأت گرفته از آنجا به عرفات و سپس مزدلفه و آنگاه به چاهى نزديك مكه مىرسيد . در اوائل دورهء عثمانىها ، آب اين چشمه‌ها از مكه قطع شد و اهالى آب مورد نياز را از چاه‌هاى نواحى مكه به عرفات مىرساندند . قطبى مىگويد : تجار به سال 922 در روز عرفات به تجارت آب مىپرداختند و آن را به گران‌ترين قيمت مىفروختند . سپس مىگويد : من در يكى از سال‌ها همراه پدرم حج انجام مىدادم ، در حالى كه يك نوجوان بودم . در اين سفر آبى را كه همراه داشتيم ريخت و يك ظرف كوچك آب به اندازه‌اى كه يك مرد با انگشت خود حمل مىكرد به يك دينار طلا خريدارى كرديم ! در اين وقت سليمان پاشا دستور اصلاح چشمهء حنين را داد تا آن كه آب جارى شده به مكه رسيد و در مسفله به بركهء ماجل داخل شد . همچنين در سال 931 دستور اصلاح چشمهء نعمان را داد و در عرفات باغستانى را پديد آورد كه از همين آب مشروب مىشد ، به گونه‌اى آنجا به صورت زمينى سرسبز درآمد . « 1 » چشمهء زبيده بار ديگر خشكيد و سلطان سليمان در سال 970 دستور تنظيف مجارى و اصلاح آن را صادر كرد و اموال فراوانى در اين باره هزينه شد . زمانى كه اينان به چاه زبيده در بيرون مكه رسيدند ، با صخره‌اى سنگى روبرو و مجبور شدند تا حفرهء عميقى در اطراف زمين سنگلاخ حفر كنند تا آب را از اين سمت به آن سوى ببرند . براى اين كار چندان آتش روشن كردند كه هرچه هيزم در اطراف حجاز بود تمام شد تا اين كه بالاخره اين صخره شكافته شد و آنان توانستند مجراى آب را در آن ايجاد كرده آب را به مكه برسانند . اين كار 9 سال به طول انجاميد . « 2 » اصلاحات در مسجد عثمانىها بلافاصله پس از تسلّط و نفوذشان در مكه ، به كار مسجد و اصلاحات آن توجه كردند . امير محمل رومى كه همراه با محمل در سال 923 به مكه آمد ، دريافت كه

--> ( 1 ) . الإعلام بأعلام بيت اللَّه الحرام ، ص 338 . ( 2 ) . إفادة الأنام ، خطى .